W gospodarce rynkowej o konkretnej cenie każdego niemal towaru czy usługi w największym stopniu decyduje podaż i popyt na nie.

Popyt to zgłaszana przez klientów realna chęć zakupu danego dobra w danym momencie i miejscu. Musi to być właśnie chęć realna, bo wiadomo, że potrzeby ludzkie są nieograniczone. Każdy chciałby kupić – dajmy na to – mercedesa, ale popyt na te samochody tworzą tylko ci, którzy mają odpowiednie pieniądze i pytają o możliwość ich wydania właśnie w salonach z tymi autami. Prawo popytu określa w tym przypadku relacje między aktualnymi cenami mercedesów a ilością tych samochodów, które zostałyby kupione przy takich cenach. Oczywiście wielkość popytu rośnie wraz ze spadkiem ceny – gdy firma obniży cenę mercedesów, to zainteresują się nimi także ludzie, którzy przedtem zamierzali kupić auto średniej klasy. I odwrotnie – gdy mercedesy drożeją, popyt na nie maleje, bo teraz część tych klientów, którzy zamierzali kupić tę markę z konieczności (braku pieniędzy) kupi auto średniej klasy.

Prawo podaży mówi z kolei, że im wyższa jest cena danego dobra, tym więcej się go produkuje, bo wyższa cena zapewnia wyższy zysk i producenci zwiększają właśnie produkcję tam, gdzie mogą zarobić najwięcej. A gdy cena spada na tyle znacząco, że produkcja staje się mało opłacalna, część przedsiębiorców ogranicza wytwarzanie danego dobra.

Ten opis popytu i podaży w zależności od zmian ceny pozwala zrozumieć mechanizm kształtowania się tak zwanej ceny równowagi – to jest takiej ceny, przy której wielkość produkcji danego dobra (podaż) odpowiada aktualnemu popytowi na to dobro.

Cena równowagi jest oczywiście tylko zbliżona do ceny realnie istniejącej w sklepach, bo wiemy, że te same rzeczy w różnych sklepach są w nieco innych cenach. Ponadto sytuacja tak w zakresie popytu, jak i podaży zmienia się w przypadku wielu dóbr praktycznie z dnia na dzień, a ceny reagują zwykle na te zmiany z opóźnieniem. Ale ten uproszczony mechanizm kształtowania się cen równowagi najpełniej odpowiada na pytanie: skąd się bierze cena?