Słownik finansowy

Słownik
Słownik - ASłownik - ESłownik - GSłownik - ISłownik - J

Akcje

Akcja jest jednym z najpopularniejszych instrumentów finansowych, papierem wartościowym dającym jej właścicielowi (akcjonariuszowi) prawo do własności części przedsiębiorstwa zwanego spółką akcyjną. Udział we własności spółki zależy od liczby posiadanych akcji w stosunku do całości akcji danej spółki. Na przykład posiadacz 100 akcji w spółce, która wydała ich 1000, jest właścicielem jednej dziesiątej części firmy (tj. 10% akcji). Akcja jako prawo do własności nie ma okresu, w którym wygasa.

Z posiadaniem akcji wiążą się ustalone prawa i obowiązki. Akcjonariusz ma prawo do udziału: w zyskach spółki (części przychodów, która pozostaje po odjęciu kosztów działalności i podatków), jej aktywach (w roszczeniach finansowych wobec innych podmiotów, jak i we własności maszyn, urządzeń, nieruchomości, zapasów materiałów, wytworzonych produktach, itp.) i w walnym zgromadzeniu, czyli zebraniu wszystkich akcjonariuszy.

Akcje mogą przynosić akcjonariuszom dochód, który nazywany jest dywidendą. Jest to część zysku, którą akcjonariusze zdecydowali się podzielić pomiędzy siebie.

Akcja daje prawo do udziału w zarządzaniu spółką. Uczestnicząc w walnym zgromadzeniu akcjonariusz może, proporcjonalne do wielkości udziału w danej spółce, wpływać na najważniejsze decyzje firmy. Przykładowo akcjonariusz, który dysponuje 10% akcji spółki może mieć na walnym zgromadzeniu 10% głosów (jeśli statut spółki przewiduje równą siłę głosu wszystkich akcjonariuszy) i wraz z innymi osobami podejmować strategiczne decyzje decydujące o kierunku rozwoju przedsiębiorstwa.

Są różne rodzaje akcji. Ze względu na uprawnienia, możemy wyróżnić akcje zwykłe i uprzywilejowane (określa to statut spółki). Uprzywilejowanie może oznaczać większą siłę głosu akcjonariusza na walnym zgromadzeniu (jednak nie więcej niż 5 głosów na jedną akcję), prawo do wypłaty dywidendy za ubiegłe lata, czy pierwszeństwo spłaty kapitału w sytuacji likwidacji spółki. Mogą też być akcje imienne i na okaziciela. Do zbycia tych pierwszych nie wystarczy wręczenie akcji (czyli w zasadzie dokonanie czynności księgowej), lecz konieczne jest jeszcze pisemne oświadczenie. Często mówi się też o „złotej” akcji (szczególnie w kontekście akcji posiadanych przez Skarb Państwa), która daje szczególne uprawnienia akcjonariuszowi, np. prawo weta czy prawo do informacji o spółce wykraczające poza zakres uprawnień akcjonariuszy.

Akcje spółki akcyjnej mogą być, po spełnieniu warunków przewidzianych prawem, notowane na giełdzie papierów wartościowych.

Akcja ma dziś z reguły formę zapisu elektronicznego. W przypadku akcji spółek notowanych na giełdzie prawo dysponowania akcją zapisane jest na rachunku inwestorskim prowadzonym przez dom maklerski.

Akredytywa

Akredytywa jest formą rozliczeń bezgotówkowych za pośrednictwem banku i jest najczęściej stosowana jako zabezpieczenie interesów stron transakcji handlowej. Stosowana jest zarówno w obrocie zagranicznym, jak i krajowym. Dokument określający warunki tych rozliczeń, zwany jest również listem kredytowym (ang. Letter of Credit, L/C, LC, LOC).

Najczęściej kontrahenci stosują akredytywę w sytuacji, gdy strony jeszcze nie znają się jako partnerzy, zaczynają działalność na nowych, nierozpoznanych rynkach, obawiają się, że druga strona nie wywiąże się z zobowiązań, lub tez sytuacja polityczna lub ekonomiczna nie jest stabilna i prowadzi do perturbacji w relacjach handlowych.

Uczestnikami akredytywy są: podmiot zlecający (importer, kupujący), bank otwierający akredytywę, bank pośredniczący w transakcji oraz beneficjent (eksporter w innym kraju, sprzedawca). 

Choć w transakcjach handlowych istnieje wiele rodzajów akredytywy, zazwyczaj mechanizm działania wygląda tak: na polecenie zleceniodawcy bank otwiera akredytywę (wystawia list kredytowy) i zobowiązuje się do zapłacenia lub zabezpieczenia zapłaty, jeżeli zostaną spełnione określone w umowie warunki i przedstawione odpowiednie dokumenty. Bank udostępnia wówczas na rachunku zleceniodawcy odpowiednią kwotę lub udziela kredytu. Tymczasem sprzedający udaje się do wskazanego przez kontrahenta banku w swoim kraju i przedstawia mu odpowiednie dokumenty świadczące o tym, że wykonał zobowiązanie. Dowodem tym może być np. list przewozowy podpisany przez odbiorcę na znak, że towar został dostarczony na miejsce przeznaczenia albo protokół odbioru usługi. Wówczas bank pośredniczący może stwierdzić zgodność dokumentów z warunkami akredytywy. Po takiej weryfikacji bank, w którym otwarto akredytywę, przekazuje środki pieniężne z rachunku importera do banku pośredniczącego w transakcji. Ten ostatecznie wypłaca odpowiednią należność eksporterowi w związku ze spełnieniem przez niego warunków umowy.

Akredytywa jest rozwiązaniem korzystnym dla obu stron transakcji handlowej, zwłaszcza w obrocie zagranicznym. Dla sprzedającego jest gwarancją otrzymania zapłaty. Pośredniczące w transakcji banki minimalizują ryzyko odmowy odbioru towaru przez kupującego, odbioru towaru bez zapłaty lub opóźnień w płatnościach. Również kupujący może być spokojny, że dopóki sprzedający nie przedstawi dokumentów zgodnych z warunkami akredytywy, nie otrzyma zapłaty. Bank wystawiający akredytywę również korzysta na tej transakcji pobierając prowizję. Wymaga też zazwyczaj od zleceniodawcy zabezpieczenia, np. w formie weksla, poręczenia, kredytu, gwarancji bankowej czy kaucji na rachunku bankowym.

Wyróżnić można następujące rodzaje akredytyw:

  • dokumentowa obca (eksportowa) – dla firm zajmujących się eksportem i handlem zagranicznym,
  • dokumentowa własna (importowa) – przede wszystkim dla firm specjalizujących się w imporcie produktów i usług.
powrót drukuj