Obligacja

Obligacja jest papierem wartościowym, w którym jego emitent stwierdza, że jest dłużnikiem podmiotu, który nabył ten papier wartościowy (obligatariusza) i zobowiązuje się do spełnienia wobec niego określonego świadczenia pieniężnego lub niepieniężnego w określonym terminie. Obligacja jest instrumentem dłużnym.

Obligacje są papierami wartościowymi występującymi w seriach. Ich celem dla emitenta jest pozyskanie jak największej ilości środków finansowych z wykupu obligacji, potrzebnych do finansowania bieżącej działalności. Również państwo korzysta z tej formy finansowania dla finansowania bieżących funkcji państwa w sytuacji, gdy mamy do czynienia z deficytem budżetowym (obligacja skarbowe).

Obligacje mogą być emitowane przez Skarb Państwa, firmy, a w przypadku obligacji komunalnych także przez jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, spółki komunalne i inne podmioty posiadające osobowość prawną, które wykonują lub będą wykonywać zadania z zakresu użyteczności publicznej.

Zgodnie z przepisami ustawy o obligacjach, każda obligacja powinna zawierać podstawowe informacje, takie jak: podstawa prawnej emisji (uchwała właściwych władz o emisji obligacji), nazwa (firma) emitenta, nazwa obligacji i cel jej wyemitowania, wartość nominalna, data, od której nalicza się oprocentowanie oraz jego wysokość, zakres i forma zabezpieczenia (albo informacja o jego braku), data i miejsce wystawienia obligacji.

Obligacje mogą różnić się okresem wykupu, czyli terminem, z upływem którego emitent jest zobowiązany wykupić obligację od obligatariusza. Z reguły obligacje z terminem spłaty 1-5 lat nazywa się obligacjami krótkoterminowymi, 5-12 lat średnioterminowymi, a powyżej 12 lat – długoterminowymi.

Obligacja (inaczej niż akcje) nie daje obligatariuszowi żadnego prawa do własności podmiotu, który emitował obligacje, ani też prawa do udziału w walnym zgromadzeniu tego podmiotu.

Obligacja przypomina trochę pożyczkę. Wykupując obligację obligatariusz pożycza w pewnym sensie środki finansowe emitentowi obligacji i w zamian zyskuje prawo:

• w przypadku świadczenia pieniężnego – do zwrotu, w ściśle określonym terminie, pożyczonej kwoty wraz z należnymi odsetkami,
• w przypadku świadczenia niepieniężnego – przyznania mu określonych praw, na przykład: do udziału w przyszłych zyskach emitenta, zamiany obligacji na akcje spółki będącej emitentem tych obligacji, prawa pierwszeństwa do objęcia emitowanych w przyszłości akcji spółki będącej emitentem, itp.

Od momentu wykupu obligacji, obligatariusz może nimi handlować, w związku z czym dana obligacja może wielokrotnie zmienić właściciela. Wierzycielem emitenta będzie nie podmiot, który pierwszy nabył obligację, lecz aktualny posiadacz danej obligacji.

Obligacje śmieciowe

Patrz: junk bonds.

Odsetki

Pojęcie odsetki ma kilka znaczeń w obrocie gospodarczym. Ze względu na źródło powstania obowiązku ich zapłaty możemy wyróżnić odsetki, które wynikają z czynności prawnej (odsetki cywilnoprawne), odsetki ustawowe oraz odsetki, które wynikają z orzeczenia sądu lub decyzji innego organu administracji państwowej. Ze względu na charakter wierzytelności odsetki możemy podzielić na pieniężne i niepieniężne, kapitałowe (zwykłe), za opóźnienie (karne) i prolongacyjne. Najczęściej gdy mówimy o odsetkach, używamy tego pojęcia w znaczeniu odsetek cywilnoprawnych, ustawowych lub kapitałowych.

Odsetki cywilnoprawne wynikają z kodeksu cywilnego - jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (art. 481 § 1 K.c.).

Z kolei odsetki ustawowe stanowią formę odszkodowania (tak osobom prowadzącym, jak i nieprowadzącym działalności gospodarczej) za zwłokę w spełnieniu świadczeń pieniężnych. Strony nie muszą wykazywać swoich strat, wystarczy udowodnienie okresu zwłoki oraz wysokości kwoty dłużnej, aby otrzymać częściowe lub pełne odszkodowanie już bez przeprowadzania kosztownych procedur dowodowych. W przypadku zobowiązań podatkowych odsetki ustawowe stanowią formę kary dla podatnika za zwłokę (opóźnienie) w płaceniu podatków.

Odsetki kapitałowe można rozumieć jako koszt pozyskania kapitału niezbędnego do finansowania określonych inwestycji lub też jako przychód wynikający z udostępnienia kapitału osobom fizycznym lub prawnym, np. w formie kredytów lub pożyczek. Dla przykładu, w pierwszym przypadku, bank płaci odsetki osobom fizycznym lub prawnym, które wpłacają do niego depozyty. W drugiej sytuacji bank w racie spłacanego kredytu otrzymuje od kredytobiorcy nie tylko część pożyczonego kapitału (rata kapitałowa), lecz również odsetki z tytułu kwoty kredytu znajdującej się w dyspozycji kredytobiorcy (rata odsetkowa).

Na wysokość odsetek kapitałowych wpływ mają trzy czynniki: wysokość stopy procentowej, wielkość kapitału oraz czas, na jaki został on udostępniony. Wyróżnia się trzy sposoby obliczania odsetek kapitałowych:

• proste – obliczane od kapitału z chwilą upływu okresu, na jaki została założona lokata, bądź udzielony kredyt i pobierane po ich naliczeniu (tzw. odsetki z dołu),
• składane (tzw. procent składany) – po upływie terminu określonego umową odsetki doliczane są do kapitału (kapitalizacja odsetek), a w następnym okresie rozliczeniowym odsetki są obliczane od powiększonej w ten sposób kwoty kapitału i ponownie doliczane do kapitału, itp. W ten sposób wysokość odsetek w każdym kolejnym okresie rozliczeniowym jest wyższa, gdyż obliczane są one od coraz wyższej podstawy oprocentowania,
• naliczane w sposób ciągły – np. przy wycenie pochodnych instrumentów finansowych jak opcje, kontrakty futures,
• dyskonto – odsetki są potrącane z góry za cały okres obliczeniowy (tzw. odsetki z góry).